BHA (butylohydroksyanizol)

E320, znany również jako butylowany hydroksyanizol (BHA), jest syntetycznym przeciwutleniaczem szeroko stosowanym w przemyśle spożywczym. Jest to woskowata substancja stała o lekkim charakterystycznym zapachu. BHA pomaga zapobiegać utlenianiu tłuszczów i olejów w żywności, wydłużając w ten sposób ich okres przydatności do spożycia. Pod względem chemicznym znany jest jako 3‑tert‑butylo‑4‑hydroksyanizol i 2‑tert‑butylo‑4‑hydroksyanizol. Jako przeciwutleniacz, BHA stabilizuje wolne rodniki i zapobiega jełczeniu oksydacyjnemu produktów spożywczych.

Pochodzenie

Butylowany hydroksyanizol jest pochodzenia sztucznego. Jest syntetyzowany w reakcji chemicznej polegającej na alkilowaniu 4‑metoksyfenolu izobutylenem. Proces ten wytwarza mieszaninę izomerów, które tworzą BHA. Jego produkcja jest czysto syntetyczna i nie pochodzi ze źródeł naturalnych.

Charakterystyka i zastosowanie w przemyśle spożywczym

BHA jest stosowany w przemyśle spożywczym z kilku kluczowych powodów:

• Właściwości przeciwutleniające: Zapobiega utlenianiu tłuszczów i olejów.
• Przedłużenie okresu przydatności do spożycia: przedłuża świeżość i jadalność produktów spożywczych.
• Stabilność: Pozostaje stabilny w wysokich temperaturach, dzięki czemu nadaje się do produktów pieczonych i smażonych.
• Działanie synergiczne: Często stosowany w połączeniu z innymi przeciwutleniaczami w celu zwiększenia ich siły działania.

Zastosowanie w ultra‑przetworzonej żywności

BHA jest szeroko stosowany w ultra‑przetworzonej żywności z różnych powodów:

• Konserwacja tłuszczów i olejów: Zapobiega jełczeniu tłuszczów i olejów w produktach takich jak margaryny, tłuszcze zestalone i przekąski, zapewniając, że pozostają smaczne i bezpieczne do spożycia przez dłuższy czas.
  
• Ochrona smaku: Hamując degradację oksydacyjną, BHA pomaga zachować oryginalny profil smakowy przetworzonej żywności, zwłaszcza tej zawierającej olejki eteryczne i przyprawy.
• Stabilność w wysokich temperaturach: Zdolność BHA do wytrzymywania wysokich temperatur czyni go idealnym do stosowania w produktach poddawanych pieczeniu, smażeniu i innym procesom wymagającym wysokiej temperatury.
• Materiały opakowaniowe: BHA jest również dodawany do materiałów opakowaniowych w celu ochrony żywności przed utlenianiem podczas przechowywania.
• Kosmetyki i farmaceutyki: Oprócz żywności, BHA jest stosowany w kosmetykach i farmaceutykach, aby zapobiec utlenianiu składników aktywnych, utrzymując w ten sposób skuteczność i trwałość produktów.

Wpływ na zdrowie człowieka

Chociaż BHA jest ogólnie uważany za bezpieczny (GRAS) przez FDA, zidentyfikowano pewne aspekty zdrowotne i potencjalne zagrożenia:

• Rakotwórczość: Badania na zwierzętach wykazały, że wysokie dawki BHA mogą powodować raka u gryzoni. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) klasyfikuje BHA jako potencjalny czynnik rakotwórczy dla ludzi (grupa 2B) na podstawie tych ustaleń.
• Zaburzenia hormonalne: Istnieją dowody sugerujące, że BHA może działać jako czynnik zaburzający gospodarkę hormonalną, co może wpływać na równowagę i funkcje hormonalne.
• Reakcje alergiczne: U osób wrażliwych BHA może powodować reakcje alergiczne, w tym wysypki skórne i inne problemy dermatologiczne.
• Problemy żołądkowo‑jelitowe: Niektóre osoby mogą doświadczać nudności, wymiotów i innych problemów żołądkowo‑jelitowych po spożyciu żywności zawierającej BHA.
• Bioakumulacja: Obawy dotyczące możliwości akumulacji BHA w tkankach ludzkich i jego długoterminowych skutków są nadal badane.

Źródła

1. EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources added to Food (ANS). (2011). Scientific Opinion on the re‑evaluation of butylated hydroxyanisole (BHA) (E 320) as a food additive. EFSA Journal, 9(10), 2392.
2. National Toxicology Program (NTP). (2005). NTP report on carcinogens (12th ed.): Butylated hydroxyanisole (BHA). U.S. Department of Health and Human Services.
3. FDA. (2020). Food Additive Status List. U.S. Food and Drug Administration. Available at: https://www.fda.gov/food/food‑additives‑petitions/food‑additive‑status‑list
4. Scientific Committee on Food (SCF). (2002). Opinion of the Scientific Committee on Food on Butylated Hydroxyanisole. European Commission. Available at: https://ec.europa.eu/food/system/files/2020‑12/sci‑com_scf_out134_en.pdf
5. National Center for Biotechnology Information (NCBI). (2022). Butylated Hydroxyanisole (BHA). In LiverTox: Clinical and Research Information on Drug‑Induced Liver Injury. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Available at: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK590883/