Psychobiotyki to klasa probiotyków (oraz niektórych prebiotyków), które produkują neuroaktywne substancje.
Te substancje mają ogromny wpływ na oś komunikacyjną mózg–jelita.
Istnieje wiele szczepów bakterii psychobiotycznych.
Czym są psychobiotyki?
Psychobiotykami nazywamy probiotyki oraz niektóre prebiotyki, które są zdolne do produkcji neuroaktywnych substancji mających pozytywny wpływ na nasz OUN (ośrodkowy układ nerwowy). Dwukierunkowa komunikacja między mikrobiotą jelitową a mózgiem odbywa się za pośrednictwem szlaków neuronalnych oraz układu krążenia obejmując zarówno ośrodkowy, jak i jelitowy układ nerwowy. Obejmuje to zaangażowanie osi podwzgórze–przysadka–nadnercza, regulatorów układu odpornościowego, hormonów oraz metabolitów bakteryjnych, do których należą także neuroprzekaźniki.
Konkretnie pojęcie „psychobiotyk” rozumiane jest jako żywy organizm, który przyjmowany w odpowiedniej ilości może przynosić korzyści zdrowotne pacjentom z niektórymi zaburzeniami psychicznymi. Jest to klasa probiotyków, których bakterie są zdolne do produkcji i dostarczania neuroaktywnych substancji, takich jak kwas gamma‑aminomasłowy (GABA) i serotonina. Te substancje mają ogromny wpływ na oś komunikacyjną między mózgiem a jelitami. Wykazano, że niektóre psychobiotyki mają działanie przeciwdepresyjne lub anksjolityczne. Dotychczas psychobiotyki były najczęściej badane w środowisku psychiatrycznym u pacjentów z zespołem jelita drażliwego, gdzie obserwowano pozytywne efekty działania wielu szczepów bakterii.
Szczepy psychobiotyków
Lactobacillus plantarum: może znacząco zmniejszać lęk i poprawiać jakość życia. Dzieje się tak dzięki zwiększeniu poziomu dopaminy i serotoniny, obniżeniu poziomu hormonów stresu oraz zmniejszeniu stanu zapalnego przy regularnym stosowaniu. Występuje powszechnie w wielu kiszonych warzywach, w tym w kiszonej kapuście, ogórkach kiszonych, oliwkach i kimchi.
Lactobacillus rhamnosus: to jeden z najpopularniejszych gatunków probiotycznych, który znajduje się w suplementach diety. Jego wpływ można zaobserwować w redukcji lęku poprzez zmianę ekspresji receptorów GABA. Występuje w niektórych jogurtach i produktach mlecznych, takich jak fermentowane produkty mleczne, niepasteryzowane mleko oraz sery półtwarde.
Bifidobacterium breve: to korzystna bakteria, która występuje w mleku matki oraz w ludzkim jelicie, jednak jej ilość maleje wraz z wiekiem. Wykazano, że odgrywa rolę także w zdolnościach poznawczych, a jej niedobór zaburza zdolność wykonywania zadań. Naturalnie występuje również w niektórych fermentowanych produktach.
Lactobacillus reuteri: to probiotyk o działaniu przeciwzapalnym, który występuje w ludzkim jelicie. Nie wszyscy ludzie go posiadają, a niektórzy mają go tylko w bardzo małych ilościach. Jedno z badań wykazało, że brak tej bakterii powoduje u zwierząt (nie zostało to jeszcze potwierdzone u ludzi) deficyt społeczny. Dodanie tego szczepu z powrotem do jelit zwierząt pozwoliło wyeliminować niektóre deficyty zachowań społecznych, które były podobne do objawów lęku społecznego i autyzmu u ludzi. Występuje także w mleku matki i niektórych produktach mlecznych.
Działanie psychobiotyków
Probiotyki (niektóre z nich zaliczane są do psychobiotyków) według niektórych badań mogą wpływać przede wszystkim na następujące trzy układy:
Endokrynny – mogą obniżać poziom hormonów stresu (np. kortyzolu).
Immunologiczny – wyraźnie zwiększają produkcję cytokin przeciwzapalnych.
Nerwowy – uczestniczą w produkcji neuroprzekaźników, takich jak serotonina, acetylocholina, GABA, melatonina, histamina.
To właśnie za pomocą neuroprzekaźników informacje z przewodu pokarmowego trafiają bezpośrednio do naszego mózgu. Jednak do jednoznacznych wniosków potrzebne są jeszcze dalsze badania naukowe.
Mikrobiota jelitowa a nasz mózg
Z punktu widzenia ewolucji, rozwój mikrobioty jelitowej odgrywał ważną rolę zwłaszcza w prawidłowym rozwoju mózgu, a następnie także w interakcjach społecznych. Geny mikroorganizmów tworzących mikrobiotę jelitową stanowią największą pulę genów w naszym organizmie i są zdolne do produkcji niezliczonej ilości neuroaktywnych związków. Obecnie wiadomo już, że te mikroorganizmy wpływają przede wszystkim na funkcje poznawcze i podstawowe wzorce zachowań, takie jak interakcje społeczne i regulacja stresu. W przypadku braku tych mikroorganizmów dochodzi do istotnych zmian neurochemicznych, które mogą tłumaczyć zaburzenia funkcjonowania poznawczego i interakcji społecznych. Przyjmowanie probiotyków i prebiotyków może pomóc w modulacji przetwarzania informacji, które są silnie związane z odczuwaniem lęku i depresji oraz wpływają na neuroendokrynną odpowiedź na stres.
3 przypadki, w których mogą pomóc
Pierwszym przypadkiem, w którym stosowanie psychobiotyków może mieć pozytywny wpływ, jest schizofrenia. Jednym z głównych problemów w leczeniu pacjentów ze schizofrenią jest zazwyczaj oporność na stosowane leki przeciwpsychotyczne oraz ich skutki uboczne, do których należy przede wszystkim przyrost masy ciała. Mikrobiota jelitowa wpływa zarówno na zachowanie człowieka, jak i na metabolizm leków, co może mieć związek z ich nieskutecznością i wspomnianymi negatywnymi skutkami. Zastosowanie odpowiednich psychobiotyków mogłoby więc wpłynąć na zmniejszenie niepożądanych efektów, jednak do potwierdzenia tej tezy potrzebne są dalsze dowody.
Obecnie istnieje wiele badań i analiz dotyczących zastosowania i obserwowanych pozytywnych efektów w leczeniu zaburzeń lękowych i depresyjnych.
Kolejnym zaburzeniem, w którym obserwowano pozytywne efekty leczenia psychobiotykami, jest ASD (autyzm).
Najważniejsze wnioski
Do psychobiotyków zaliczamy probiotyki oraz niektóre prebiotyki, które są zdolne do produkcji neuroaktywnych substancji pozytywnie wpływających na nasz ośrodkowy układ nerwowy. Istnieje wiele szczepów psychobiotyków, które można znaleźć w żywności, takiej jak fermentowane warzywa i produkty mleczne.
Wykazano, że niektóre psychobiotyki mają działanie przeciwdepresyjne i anksjolityczne, mogą wspierać terapię w przypadku schizofrenii, a także mają pozytywny wpływ na autyzm.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czym są psychobiotyczne produkty spożywcze?
Psychobiotyczne produkty spożywcze to produkty, które zawierają bakterie probiotyczne lub substancje wspierające ich wzrost (prebiotyki) i mają pozytywny wpływ nie tylko na zdrowie jelit, ale także na samopoczucie psychiczne. Efekt ten wynika z tzw. osi jelita–mózg.
Typowymi przykładami psychobiotycznych produktów spożywczych są produkty fermentowane, takie jak kefir, jogurt, kimchi, kiszona kapusta, miso czy tempeh. Do tej grupy należą także produkty bogate w prebiotyczny błonnik, na przykład cebula, czosnek, por, cykoria czy banany. Korzystne może być także połączenie obu, na przykład jogurt z owocami i płatkami owsianymi.
Jakie są skutki uboczne psychobiotyków?
Psychobiotyki są ogólnie uważane za bezpieczne, zwłaszcza w ich naturalnej formie w żywności, takiej jak produkty fermentowane lub produkty z prebiotycznym błonnikiem. U zdrowych osób skutki uboczne występują raczej rzadko i mają łagodny charakter.
U osób z osłabioną odpornością, ciężkimi chorobami jelit lub po operacjach spożycie suplementów z wysokimi dawkami probiotyków powinno być skonsultowane z lekarzem, ponieważ w rzadkich przypadkach mogą one wywołać infekcję.
